Y
học : Khi cúm heo gặp cúm gà thì đại họa sẽ xảy
ra?
Bác sĩ Vũ Văn Dzi
Sau khi có tin dịch cúm heo, swine flu, H1N1 nố ra tại
Mexico thì các chuyên viên Y tế quốc tế đã bình tĩnh nghiên cứu các dữ
kiện như con số tử vong, tốc độ lan truyền, mức độ ác tính cũng như cấu
trúc di truyền của loại siêu vi mới và sau cùng thì phán rằng dịch cúm
heo mới tuy rất dễ lây và sẽ lan truyền đi khắp thế giới nhưng mức độ
ác tính thì không có gì đáng lo ngại.
Cả thế giới bớt lo lắng yên dạ và ảnh hưởng lên kinh tế
toàn cầu không có dấu hiệu sẽ tạo nên một cơn khủng hoảng ghê gớm như
mọi người đã dự đoán. Chỉ có riêng nước Mexico là bị thiệt hại nặng vì
kỹ nghệ du lịch bị tê liệt, con số ngoại tệ đem lại trước đây lên tới
12 tỷ USD nay tan thành mây khói nhất là dịch cúm heo lại xảy ra đúng
vào mùa du lịch, các du thuyền chuyển hướng sang các nơi khác thay vì
Cancún, Acapulco, Cozumel..
Các chương trình mãn khóa, prom tại Mỹ cũng bị thay đổi. Mọi người gặp
nhau cũng giảm bớt bắt tay hay ôm nhau làm thân mà chỉ gật đầu chắp tay
theo kiểu Ấn Độ "Namaste" gọi là social distancing! Các thuốc
hand sanitizer, khẩu trang bán chạy như tôm tươi.
Các chuyên viên Y tế công cộng tiên đoán sẽ có 3 giả thuyết vào mùa Đông
này.
Thứ nhất là dịch cúm heo sẽ tàn lụi và không gây ra ảnh hưởng gì vào mùa
Đông năm nay. Thứ hai là siêu vi cúm heo sẽ gia nhập cùng với các nhóm
siêu vi cúm bình thường của loài người mà các chuyên viên đã tìm ra và
sẽ có thuốc chủng ngừa như mọi năm, con số người chết vì biến chứng của
bệnh cúm không khác những năm trước là 36000 mỗi năm, phần lớn là những
người già hoặc có bệnh mãn tính trong người.
Thứ 3 là hai giống siêu vi cúm heo và cúm gà sẽ kết hợp với nhau thành
một giống mới nguy hiểm hơn.
BS Richard Besser của cơ quan CDC cho biết là giống siêu vi H1N1 đang
được nghiên cứu và gây giống trong các phòng thí nghiệm để chuẩn bị chế
tạo thuốc chủng ngừa vào cuối năm nay.
Nhưng siêu vi cúm heo có một khả năng thay đổi cấu trúc di truyển rất
mau lẹ và đa diện nên không ai có thể tiên đoán được sẽ biến thành những
giống siêu vi mới như thế nào và mức độ ác tính đến mức độ nào. BS David
Lewis của Đại Học Stanford nói “siêu vi cúm nhờ biến đổi cấu trúc thường
xuyên nên hệ thống miễn dịch (immune system) cũng phải được thay đổi bằng
cách chủng ngừa mỗi năm bằng những thuốc chủng ngừa mới”.
Dịch cúm sẽ trở lại
Hiện nay dịch cúm heo đã lan đi khắp nơi nhưng vì là mùa
Hè nên không gây ra một cơn dịch lớn nhưng các chuyên viên Y tế cảnh cáo
là vào mùa Đông năm nay thì có thể dịch cúm heo sẽ trở lại và nhất là
nếu kết hợp với siêu vi cúm gà H5N1 có nhiều ác tính thì có thể sẽ tạo
nên một giống siêu vi mới vừa dễ lây và vừa có nhiều ác tính. Cúm gà H5N1
tuy có nhiều ác thường làm chết 60 % nhưng không có khả năng lan truyền
mau lẹ như siêu vi cúm heo H1N1. Nhưng nếu siêu vi H5N1 có khả năng lây
lan như cúm heo H1N1 thì đại dịch và đại họa sẽ xảy ra!
Điều này đã xảy ra vào năm 1918 sau khi một dịch cúm gà nhẹ xảy ra vào
mùa Xuân rồi sau đó đã biến thành một cơn đại dịch vào mùa Đông lan đi
khắp thế giới và làm chết gần 50 triệu người.
Các chuyên viên cúm đang theo rõi rất kỹ tình hình tại các nước Nam Bán
cầu đang bước vào mùa Đông nghĩa là mùa dịch cúm thường xảy ra. Tại Nam
Bán cầu thời tiết trái ngược với Bắc Bán cầu vì độ lệch của trục trái
đất nghiêng 23 độ làm cho ánh nắng của mặt trời xuống thấp vào những tháng
6,7 trong khi tại Bắc bán cầu thì là mùa Hè nóng bức.
BS Robert Webster tại North Carolina cho biết là giống siêu vi cúm heo
H1N1 có khả năng đón tiếp thêm những genes của những siêu vi cúm khác
rồi sẽ tạo nên một giống siêu vi mới. Hiện nay giống siêu vi gà H5N1 vẫn
còn tồn tại ở Á Châu và Phi Châu ví dụ như gần đây tại Ai Cập và Việt
Nam đã có hai trường hợp tử vong vì cúm gà H5N1. Tại các nước Á Châu đông
người, chật đất thì tại các vùng nông thôn người và gia cầm, gia súc sống
lẫn lộn với nhau và tạo cơ hội cho các giống siêu vi mới xuất hiện rồi
gây ra một cơn đại dịch như vào các năm 1918, 1957, 1968 trung bình 50
năm một lần.
BS Webster lo ngại là tại các nước Á Châu và Phi Chân vẫn có nhiều giống
siêu vi cúm gia cầm sinh sản thường trực và gần đây đã có tin là siêu
vi cúm heo H1N1 đã có mặt tại Hương Cảng, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật,
Việt Nam.. BS Webster lo rằng một khi giống siêu vi H1N1 lan truyền tới
những nơi có nhiều giống H5N1 như Nam Dương, Việt Nam, Trung Quốc thì
tình thế sẽ rất nguy kịch nếu hai giống siêu vi này kết hợp với nhau thành
một giống siêu vi mới vừa dễ lây vừa có nhiều ác tính. BS Malik Peiris
tại Hương Cảng tin rằng viễn tượng này có thể xảy ra vì đã có một trường
hợp tại Canada khi một nông dân đã truyền cúm H1N1 sang cho một đàn heo
và trong tương lai thì có thể truyền sang cho gà vịt.
Từ trước đến nay loài heo thường là nơi ủ bệnh (incubation) của các giống
siêu vi cúm người hay cúm gà, cúm vịt, cúm heo. Các giống siêu vi cúm
thường có cơ hội tiếp giáp và trao đổi genes trong cơ thể của loài heo
được nuôi trong chưồng rồi sau đó đột xuất ra bên ngoài để tạo nên một
cơn đại dịch.
Phòng thí nghiệm dịch cúm
BS Michael Osterholm chuyên viên
về cúm tại Đại Học Minnesota cho biết là hiện nay chưa có dấu hiệu là
giống siêu vi cúm gà H5N1 đã xâm nhập vào loài heo nhưng không thể nào
tiên đoán được tương lai sẽ ra sao. Đối với ông thì trong cuộc chiến tranh
chống lại các dịch cúm thì chúng ta luôn luôn ở thế thụ động và chỉ biết
đối phó sau khi dịch cúm nổ ra. Việc đầu tiên là liệu hai giống H1N1 và
H5N1 có thể kết hợp lại với nhau không. Tại một phòng thí nghiệm hết sức
tối tân và khép kín (high security) của CDC các chuyên viên vi trùng học
đang làm một cuộc thí nghiệm hết sức nguy hiểm là để cho hai giống siêu
vi này “gặp gỡ“ nhau để xem có kết hợp được không.
BS Webster đã từng nghiên cứu giống siêu vi H1N1
từ hơn 40 năm qua và ông cho biết là tuy giống H1N1 chỉ làm chết một số
người tại Mexico và 3 người tại Texas và chưa có dấu hiệu là giống siêu
vi này có nhiều ác tính.
Một số người dân Mỹ tin rằng tình hình cúm heo Mexico
không có gì đáng lo ngại và các chuyên viên Y tế đã thổi phồng nội vụ
như đã xảy ra vào năm 1976 khi có một tân binh quân dịch bị cúm heo làm
cho cả nước Mỹ bị náo loạn và phải chủng ngừa hàng loạt. Sau đó dịch cúm
heo đã không xảy ra trong khi hơn 400 người bị bệnh Gullain Barré liệt
chân tay vì thuốc chủng không tinh khiết khiến chính phủ Mỹ phải bồi thường
và làm cho TT Gerald Ford bị thất cử.
BS Webster cảnh cáo rằng siêu vi H1N1 Mexico vẫn
còn quá mới và vẫn còn đang thay đổi cấu trúc di truyền và hiện nay đã
lan rộng đi khắp thế giới. Tuy không làm chết nhiều người và triệu chứng
cúm cũng không có gì đáng lo ngại nhưng với con số trên 6 tỷ nhân mạng
trên trái đất thì siêu vi H1N1 vẫn còn dịp để sinh sản và gây bệnh. Chúng
ta cần đề phòng cẩn mật vì dịch cúm có thể tàn lụi, có thể cũng như mọi
năm nhưng cũng có thể biến thành một cơn đại dịch có nhiều ác tính như
vào năm 1918 hoặc như dịch SARS trước đây mà thiệt hại lên tới hàng trăm
tỷ USD trong khi thế giới vẫn chưa ra khỏi cơn suy thoái kinh tế hiện
nay.
BS Vũ văn Dzi, MD.
Copyright,
2009. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn
Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
