HƯỚNG
DẪN DINH DƯỠNG TRỊ LIỆU
(MNT: Medical Nutrition Therapy)
Ts
Nguyễn Tuấn Dũng & Ds
Lê văn Nhân
Hội bệnh tiểu đường Hoa-kỳ cập nhật hóa hướng dẫn về điều trị bằng dinh dưỡng y khoa để phòng ngừa bệnh tiểu đường, quản lý bệnh đang xảy ra và đề phòng hay làm chậm lại phát sinh biến chứng bệnh tiểu đường. Hướng dẫn này đã cập nhật năm 2002, 2004 và phiên bản mới xuất bản tháng 1/08, trình bày dữ liệu có chứng cứ dựa theo đánh giá của hội này từ A là chứng cứ mạnh nhất đến E là chứng cứ yếu nhất.
Mục tiêu của những lời khuyên là giúp người bệnh tiểu đường cũng như nhân viên y tế biết được lợi ích khi can thiệp về dinh dưỡng. Điều này cần có những chứng liệu khoa học về mục tiêu điều trị, phương thức đạt mục tiêu, và làm cho người bệnh có ý chí để đạt mục tiêu. Muốn đạt mục tiêu dinh dưỡng, cần có sự phối hợp ăn ý giữa bác sĩ điều trị và người bệnh, để giúp người bệnh có những quyết định trong điều trị.Vì nặng cân và béo mập liên quan sát với việc phát sinh bệnh tiểu đường, nên bảng hướng dẫn nhấn mạnh đến điều này. Bộ Y-tế Hoa-kỳ yêu cầu can thiệp để làm chậm hay ngăn ngừa phát sinh bệnh tiểu đường, dùng các biện pháp y tế công cọng để giảm số người béo mập và bắt buộc dung điều trị bằng dinh dưỡng y khoa cho người bệnh tiểu đường hay kiểm soát biến chứng bệnh tiểu đường.
Bảng hướng dẫn cũng nhấn mạnh sự quan trọng theo dõi các thong số biến dưỡng, gồm glucose và mức hemoglobin A1c, lipid, huyết áp, cân nặng và chức năng thận trong khi điều trị. Như vậy sẽ đánh giá được nhu cầu thay đổi trong điều trị bằng dinh dưỡng y khoa và từ đó tối ưu hóa kết quả.
Sau đây là những lời khuyên trong bảng hướng dẫn mới này:
- Người tiền tiểu
đường hay đang bị bệnh tiểu đường
phải được chăm sóc bằng dinh dưỡng
trị liệu, tốt nhất do một chuyên viên
dinh dưỡng có
kiến thức về những điều liên quan
đến bệnh tiểu đường (B).
- Tư vấn dinh dưỡng
nên với nhu cầu từng cá nhân tiền tiểu
đường hay đã phát sinh bệnh và người
bệnh có ý muốn và có khả năng thay đổi
(E).
- giảm cân vừa phải
ở người nặng cân và đề kháng insulin
cho thấy cải thiện đề kháng insulin do
đó được khuyên cho tất cả bệnh
nhân có nguy cơ bệnh tiểu đường (A).
- Trong ngắn hạn (trong
vòng 1 năm) dùng ít chất bột hay ít chất béo,
thức ăn giới hạn calo có thể giúp giảm
cân hiệu nghiệm (A).
- Bệnh nhân dùng tiết
thực ít chất bột phải theo dõi hồ sơ
lipid, chức năng thận và lượng protein ăn
vào (bệnh nhân bệnh thận) và điều chỉnh
thuốc hạ đường nếu cần.
- Hoạt động thể
lực và thay đổi thái độ giúp giảm
cân và giúp giữ giảm cân (B).
- Khi kết hợp thay đổi
lối sống, thuốc giảm cân có thể giúp giảm
cân 5%-10% và nên nghĩ đến cho bệnh nhân nặng
cân và béo mập bệnh tiểu đường tip
2.
- Những người có
nguy cơ cao phát sinh bệnh tiểu đường
tip 2, phòng ngừa phải gồm những thay đổi
lối sống, với tiết thực ít năng lượng
và giảm chất béo. Mục tiêu gồm giảm cân
vừa phải (7%), thể dục đều đặn
(150 phút/tuần) (A), thức ăn chất xơ 14
g/1000 calo ăn vào, và gạo lức hay ngũ cốc
không xay xát khoảng ½ lượng ngũ cốc ăn
vào.
- Nên khuyến khích dùng thức
ăn có chỉ số đường (glycemic index)
thấp giàu chất xơ và chất dinh dưỡng
thiết yếu (E) cho người bệnh tiểu
đường cũng như cho tất cả mọi
người.
- Dữ liệu không hổ
trợ uống rượu cho người bệnh
tiểu đường (B)(1).
- Không có lời khuyên dinh
dưỡng để phòng ngừa bệnh tiểu
đường tip 1 (E).
- Đề phòng thứ
cấp hay kiểm soát bệnh tiểu đường,
phải gồm tiết thực lành mạnh chủ
yếu chất carbohydrate từ trái cây, rau, hạt
chưa xay xát, và sữa ít chất béo.
- Chiến lược chính
để đạt kiểm soát mức đường là
đếm, trao đổi và ước lượng
theo kinh nghiệm (A). Dùng chỉ số đường
để tính từng thức ăn một có lợi
hơn là là chỉ tính toàn thể chất bột và
đường ăn vào.
- Thực phẩm chứa
đường phải bị giới hạn nhưng
có thể bằng những carbohydrate khác và được
che chở bằng insulin hay những thuốc hạ
đường khác (A). Rượu đường và những
chất tạo vị ngọt không chứa chất
dinh dưỡng an toàn trong mức cho phép của cơ
quan thực dược phẩm Hoa-kỳ (A).
- Chất béo bảo hòa phải
giới hạn ít hơn 7% năng lượng toàn
phần (A) và chất béo trans phải giảm thiểu
(E). Người bệnh tiểu đường không
được dùng quá 200 mg/ngày thực phẩm chứa
cholesterol.
- Mỗi tuần nên ăn
khoảng 2 phần cá (trừ cá chiên) để thêm
phần chất béo omega-3 (B).
- Protein không nên dùng để
điều trị cấp hay đề phòng đường
hạ thấp ban đêm (A). Tiết thực cao protein
không khuyên dùng để giảm cân.
- Nếu người lớn bệnh tiểu đường muốn uống rượu (1), chỉ được dùng 1 ly nhỏ mỗi ngày cho phụ nữ và 2 ly nhỏ mỗi ngày cho đàn ông (E) và uống khi ăn (E).
Theo Diabetes Care 2008; 31 :S61-S78 (phụ bản).
(1)
Theo một nghiên cứu tại Do-thái đăng trên Diabetes Care tháng 12/07, những người uống rượu vang dưới 150 ml mỗi ngày có mức đường bụng đói hạ thấp từ 140 mg/dl xuống khoảng 115 mg/dl, tác động này rõ nhất ở người có mức HbA1c ban đầu cao. Những người uống bia không có rượu không thấy hạ đường.
Nghiên cứu này chỉ thực hiện 1 tuần sau khi uống rượu, nên chúng ta không biết về lâu về dài như thế nào. Hơn nữa nghiên cứu cũng không cho biết trong thời gian nghiên cứu, những người tham dự đã ăn uống như thế nào, vì dinh dưỡng ảnh hưởng đến mức đường. Nếu nghiên cứu này thực hiện hơn 3 tháng và đo luôn HbA1c thì kết quả sẽ thuyết phục hơn.
Ghi chú:
Hiện nay tại Hoa-kỳ, công ty bán sỉ Cosco có bán nồi cơm điện 10 cup hiệu Aroma có thêm chức năng nấu được gạo lức. Như vậy, nấu cơm gạo lức “brown rice” sẽ dễ dàng hơn nấu bằng nồi thường. Ngoài ra, tại Saigon có bán loại gạo lức ngon màu đỏ tên là gạo “huyết rồng”, chúng tôi cũng thấy bán tại chơ Thuận Phát ở thành phố Westminster California.
Ts Nguyễn Tuấn Dũng và Ds Lê Văn Nhân
Copyright, 2008. Muốn phổ biến bài viết này, cần xin phép tác giả và xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
