Ung Thư
Bác sĩ Nguyễn Tài Mai
Trong bài sau đây, đã viết:
"Trong ung thư, nói chung chung: thường cho chemotherapy
độ 3 chu kỳ (3 cycles)".
Phải nói tiếp, kẻo hiểu lầm: 3 chu kỳ có nghiã chỉ là bắt
đầu thôi,chứ chữa ung thư không ngưng ở mới có 3 chu kỳ . Tuy rằng có
khi phải ngưng (vì bnhân yếu quá) (vì có comorbid: Heart failure, emphysema
etc...) hoặc không chữa được nưã.
Ngay cả concept về bao nhiêu cycles cũng luôn luôn thay
đổi: chẳng hạn lymphoma thì hồi xa xưa (1985 chẳng hạn) vẫn có concept
"CR + 2" (đọc "xi-a-plớs-tu") (Complete Response plus
two more cycles): có nghiã là sau khi đã đạt đươc complete response rồi
thì cho thêm 2 cycles nữa (oncology gọi là "consolidation therapy"
- chữa củng cố - để chắc đánh cho ung thư nó "gục").
Nay thì có khi không cần CR+2 nữa, chỉ cần đến CR thôi
vì thuốc bây giờ tốt hơn nhiềụ Cái "+2" đó cũng trở thành hơi
lỗi thời vì cho thêm 2 cycles nưã, sau này bnhân đã khỏi ung thư đó, nhưng
chính mình sẽ tạo ra một ung thư khác (leukemogenic effect) (a second
malignancy - de novo).
Không có cách gì giải thích hết ở đây được, nhưng trong
training, các fellows đã được hướng dẫn cẩn thận ...Và các BS không phải
ung thư nên có oncologists kèm theo, vì oncologist sẽ nhìn vấn đề hơi
khác hơn.
Chuyện bên lề:
Trong building (toàn là văn phòng các BS, có hơn vài chục MD's các ngành),
có một ông chuyên về ngành khác, luôn luôn gửi 100% bnhân cuả ông ấy về
máu và ung thư cho mình (nhóm ông này rất giỏi và rất nhiều bnhân- họ
chiếm 1/4 bnhân về nội thương cuả toàn tỉnh), nhưng khi bnhân đến mình,
ông BS này thường đã nói: "Ờ cứ nghe BS XXX nói về ung thư này xem
sao, nhưng cẩn thận ... chữa bằng chemo khó lắm, nhiều biến chứng khiếp
lắm". Hóa ra bnhân khi đến mình đã "rụt" lại.
Khổ qúa, ông ấy hết fellow hồi 1980 (fellowship trong một
ngành khác), từ đó đến nay hơn 25 năm, y khoa đã tiến nhiều bước không
thể ngờ được; có những ung thư ngày xưa chết trong 3 tháng, nay sống 5-10
năm...Có cả những ung thư nay đã chữa khỏi hẳn ...(chính vì thế mà trong
practice, có những bnhân ung thư nay vẫn trở lại tái khám hàng 6 tháng,
hàng năm, vì ung thư cuả họ đã chữa dứt hẳn từ 10-15 năm trước).
Ngay cả những biến chứng trong khi chữa: ói mửa chẳng hạn
- với Carboplatin thì khoảng 1980: 100% bnhân ói, đến 1985 chỉ độ 50%
ói, đến 1990 chỉ còn độ 20% ói - và cho đến hôm nay, chỉ còn độ 5% ói.
Trước 1990 khi bị neutropenia vì chemotherapy, nhiễm trùng rồi chết (nhiễm
trùng là lý do quan trọng nhất trong oncology đưa đến tử vong - morbidity-mortality).
Xưa thấy neutropenia thì đứng đó mà dòm, ngày nay đã có thuốc rồi, hiếm
thấy nhiễm trùng.
Trước1985 làm gì có thuốc chữa herpes zoster, nay thì đây
chả phải là vân đề nữa...
NTM
(Thời thế thay đổi)
Đó là chỉ mới nói tới diagnosis, còn chưa nói tới responsive
to treatment như thế nào. Trong ung thư, nói chung chung: thường cho chemotherapy
độ 3 chu kỳ (3 cycles), mỗi chu kỳ (còn tùy) cách nhau độ 3 - 4 tuần,
3 chu kỳ, tức là chữa trị kéo dài độ 2 tháng rưỡi, 3 tháng. (3chukỳ X
4 tuần = 12 tuần). Nói chu kỳ chỉ có nghiã là một ngày chữa, rồi nghỉ
3 tuần, đến ngày thứ 22 chữa nưã. Ngày 22 đó gọi là chu kỳ 2, ngày 1 (cycle
2, đay 1). Cứ cho độ 3 chu kỳ đi cái đã. Xong 3 chu kỳ đó rồi (nói giả
dụ vậy, vì cấp thiết quá thì có khi chỉ 2 chu kỳ), thì làm PET/CAT để
xem ung thư "biến đi" như thế nào (tức là nói "restaging"
để thẩm định "responsiveness to treatment"). Chỉ có 4 outcomes
(kết quả) lúc đó:
(a) CR: complete respone (trước khi chữa ung thư lớn 4 cm, bây giờ thành
zero),
(b) PR: Partial respone (ung thư tiêu đi, nhưng vẫn còn lớn hơn 50%: tức
là bây giờ xuống 3 cm),
(c) Stable (trước 4 cm, nay 4 cm, không nhúc nhích).
(d) progression: trước 4 cm, nay 6 cm chẳng hạn.
Vì thế, khi "restaging" ở cuối 3 cycles, mà thấy progression,
thì dĩ nhiên là bad news. Và lúc đó, bắt buộc phải đổi thuốc, hoặc nghĩ
cách khác (giải phẫu, radiation, hormone etc). Dù có sách, có literature,
nhưng mỗi bnhân đều hơi khác nhau, và tùy tài khéo của oncologists, dù
đã có guide lines. Chính vì vậy rất khó trả lời dự hậu - prognosis, vì
không biết bnhân đã phản ứng như thế nào đối với cách chữa mà mình đã
cho. Dự hậu trong trường hợp đó đành phải dựa vào diagnosis cái đã, mà
chính diagnosis lại còn mù mờ ... Nhưng medicine có rất nhiều bất ngờ
(người ngoài gọi là "miracles" - chả có miracles gì ráo trọi
- diagnosis lầm, hay y khoa ngày nay vẫn còn thô sơ, chưa tiên đóan được
responsiveness của một loại ung thư nào đó với thuốc chemo nào đó) (khác
hẳn bên infectious disease, có thể test vi trùng nào kháng thuốc nào)
NTM
Disclaimer: bài này qúy vị có thể phổ biến tự do, không
cần xin phép tác giả (Nguyễn Tài Mai), chỉ cần đề: bài do BS Nguyễn Tài
Mai, đăng trên diễn đàn y sĩ ngày 12 tháng 1 năm 2009 (tôi không giữ lại
bản đã viết, cho nên nếu có câu hỏi xin kèm bài này để dẫn chứng).
Việc chữa bệnh từng bệnh nhân riêng biệt dĩ nhiên hoàn toàn tùy thuộc
y sĩ điều trị, y sĩ máu, y sĩ ung thư của trường hợp đó.
Bs Nguyễn Tài Mai, Chuyên Khoa
Bệnh Máu và Ung Thư
Xin ghi rõ nguồn Y Dược Ngày Nay, www.yduocngaynay.com
